Neste artigo debería facer unha crónica sobre a charla de Ricardo Polín, o recordo agarimoso de Xulio Xiz e as creacións artísticas de Paco Pestana ou de Xan Caralladas, pero, unha vez en frío, cando estaba a pensar en como enfocar todas esas ideas, non podía deixar de pensar na súa casa. Non a casa onde naceu, senón aquela que construíu.

Sempre goistei de ver casas. Dáme igual se son novas ou vellas, se están habitadas ou non. Se son de renda antiga, okupadas en propiedade ou en proxecto. Gosto dende visitar a casa do colega de quenda, até a casa-museo onde todo está colocado de xeito artificioso para simular verdadeiro. Imaxino as vidas que hai ou que houbo e as que podería haber. Procuro dar significado a tódolos obxectos que atopo na miña inspección, ás veces disimulada e outras veces descarada. Imaxino a miña vida alí, entre esas paredes, mirando esas vistas, imaxinando eses eus que non son e nunca serán. 

Por ese motivo, confeso que o que máis me chamaba a atención da homenaxe a Enriqueta Otero que se celebrou en Castroverde o pasado 8M era iso, poder ver a súa casa. Neste artigo debería facer unha crónica sobre a charla de Ricardo Polín, o recordo agarimoso de Xulio Xiz e as creacións artísticas de Paco Pestana ou de Xan Caralladas, pero, unha vez en frío, cando estaba a pensar en como enfocar todas esas ideas, non podía deixar de pensar na súa casa. Non a casa onde naceu, senón aquela que construíu.

Construír a túa propia casa sen plano, sen aparelladoras nin arquitectas ten algo de revolucionario. E se o fai unha muller que vén de saír da cadea, aínda máis. O proxecto continuo foi a constante vital de Enriqueta Otero. Ela sabía que a acción era o principio transformador. Se hai que construír unha casa, haberá que ter material de construción e ideas. Ela sabía, por experiencia persoal, que o principal era a cimentación fonda e estábel. Logo, como ela mesmo dixo, “controlar o eixo de gravidade”. Sen unha base forte, o seu proxecto esmorecería. A súa casa segue en pé.

Non entendían como aquela muller, unha das que perderon a guerra e a guerrilla, non era quen de baixarlles a mirada nin o ton. A ela dáballe igual; tiña moitos proxectos, tiña que seguir cara adiante, procurar transformar a sociedade, procurar rematar a súa casa.

Seica a veciñanza non lle tiña moito aprecio, polo menos a meirande parte dela. Unha “roxa”, “machorra”, “atea” e a saber que máis non tiña moita cabida naquel franquismo social. Os homes educados nos valores da dereitona tíñanlle medo. Pero tíñano que disimular, porque eran homes e descargaban o seu medo educando aos seus fillos no medo a Enriqueta, á que pintaban como unha bruxa. Non entendían como aquela muller, unha das que perderon a guerra e a guerrilla, non era quen de baixarlles a mirada nin o ton. A ela dáballe igual; tiña moitos proxectos, tiña que seguir cara adiante, procurar transformar a sociedade, procurar rematar a súa casa.

Teño que confesar que sentín certa decepción cando vin a súa casa por primeira vez. Chegaramos a Miranda en bus dende Castroverde. Atravesaramos unha pista chea de curvas. Nun alto, o primeiro que vin foi unha muralla de ladrillo que sobresaía sobre os prados. Estaba chea de pequenas fiestras seteiras, de estilo carcerario. Era dunha expresión bruta; feísmo, como o coñecemos popularmente. Non agardaba aquilo. Se cadra estaba a idealizar a Enriqueta.

Logo, pouco a pouco, a cousa foi cambiando. Ao chegar á súa finca, a muralla transfórmase nunha praza aberta, nunha ágora. Xa non era unha coiraza, non había medo, senón un espazo aberto á xente, á súa aldea. Pese a que hoxe se empregue como un “punto limpo” onde a veciñanza deixa toda a merda, non é difícil ver todo aquilo como fora pensado: as cortes dos animais, diferentes estancias sen determinar e unha pequena torre onde estaban as súas dependencias —se é que podemos empregar un termo así con algo referido a ela—.

Esa torre, ao igual que o resto da casa, está en ladrillo. Din que a torre é como a torre dunha cárcere que, seguindo o modelo panóptico, podería ter unha visión de todo o terreo, de todas as estancias, de todos os movementos. Basicamente, un control absoluto.

Neste punto prefiro ser máis fabulador e pensar na súa faceta máis imaxinativa, a dunha mestra que sempre quixo ver o mundo a través das crianzas. Que procuraba un modelo pedagóxico integrador, igualitario e creativo. Revolucionar o mundo, revolucionar o seu mundo.  A  torre podería ser a dun castelo dun lugar tan mítico como a propia Miranda. Dende ela, non habería control, senón espazos para mirar ao lonxe un panorama de montes e prados de verde amábel, bosques que esmorecen ante as plantacións industriais e Lugo ao fondo dando as luces. Para, nas noites despexadas, contemplar o misterio do universo e seguir cavilando como poder cambiar a súa aldea, a súa comunidade, o mundo enteiro.

A casa de Enriqueta Otero é como ese tipo de xente que ao comezo non che enche o ollo, quizais por cuestións estéticas ou por outro tipo de prexuízos, pero, unha vez que te molestas en coñecela, vas apreciándoa. Son esas xentes, esas casas, as que un máis se sente orgulloso de coñecer.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará